Pierwszy słownik języka migowego w Polsce wydano już w 1879 roku. Historia języka migowego w Polsce jest jednak znacznie starsza. Jest to bowiem język naturalny, podobnie jak większość języków fonicznych. Tak jak one posiada własną strukturę gramatyczną, zasady składni oraz bogate słownictwo oparte na znakach wizualno-przestrzennych. Co istotne, występują w nim także odmiany regionalne, które można porównać do gwar obecnych w języku polskim. Przeczytaj nasz wpis i przekonaj się, jak powstał polski język migowy.
Spis treści:
Czym jest PJM?
PJM, czyli Polski Język Migowy, to naturalny język wizualno-przestrzenny używany przez społeczność Głuchych w Polsce. Nie jest on prostym odwzorowaniem języka polskiego w gestach, lecz odrębnym systemem językowym posiadającym własną gramatykę, składnię oraz strukturę semantyczną. PJM opiera się na ruchach rąk, mimice twarzy, postawie ciała i wykorzystaniu przestrzeni, które wspólnie tworzą pełnowartościowy komunikat. Dla wielu osób Głuchych jest to pierwszy język i podstawowe narzędzie komunikacji, a język polski – językiem drugim, przyswajanym w formie pisanej. PJM pełni nie tylko funkcję komunikacyjną, lecz także kulturową, stanowiąc ważny element tożsamości społeczności Głuchych.
Jak powstał polski język migowy?
Jak powstał PJM? Po raz pierwszy o polskim języku migowym zaczęto mówić w XIX wieku, kiedy to powstał Instytut Głuchoniemych i Ociemniałych założony przez księdza Jakuba Falkowskiego. Wtedy też spisano pierwsze podręczniki PJM. Warto jednak zaznaczyć, że nie było to „stworzenie” języka migowego, lecz podjęcie próby jego ustandaryzowania i ujednolicenia. Był to krok milowy w kierunku poprawienia komunikacji osób słyszących i głuchych.
Aż do połowy lat 80. XX wieku PJM był jednak traktowany w szkołach jako podrzędny w stosunku do polszczyzny fonicznej. Głusi uczniowie byli nakłaniani do czytania z ruchu warg i zniechęcani do migania (niekiedy wiązano im nawet ręce). Zmiana przyszła dopiero w 1984 roku, kiedy Wacław Kur wdrożył na próbę SJM do nauczania (więcej o SJM w dalszej części tekstu). Był to znaczny postęp w podejściu do nauczania osób głuchych, choć wciąż uczniowie nie posługiwali się własnym językiem naturalnym.
Przełomem stał się rok 2011, kiedy Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął ustawę o języku migowym i innych środkach komunikowania się, uznając polski język migowy za jeden z języków mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Obecnie posługuje się nim od 40 do 50 tysięcy osób, które uznają go za język ojczysty. Choć wiele głuchych potrafi komunikować się w języku polskim w formie pisemnej – a część z nich również mówić – polszczyzna nie jest dla nich językiem pierwszym. Dlatego w wypowiedziach mogą pojawiać się błędy charakterystyczne dla obcokrajowców.
SJM – czym jest?
Osoby słyszące, które pragną rozpocząć tłumaczenie na język migowy, często zastanawiają się, czy warto uczyć się SJM (system językowo-migowy). Jest to całkowicie zrozumiałe pytanie – wszak dla osób posługujących się na co dzień fonicznym językiem polskim SJM jest o wiele prostszy niż PJM. Nie zawsze jednak nauka SJM jest dobrą drogą. Żeby to wyjaśnić, przyjrzyjmy się najpierw, czym jest SJM i dlaczego profesjonalny tłumacz języka migowego posługuje się właśnie PJM.
System językowo-migowy to język sztuczny, który powstał w latach 60. XX wieku jako narzędzie wspierające edukację osób niesłyszących. Został opracowany przez osoby słyszące i stanowi wierne odzwierciedlenie polskiego języka fonicznego – odwzorowuje jego gramatykę, szyk zdania oraz strukturę składniową. Polega na równoczesnym mówieniu i wykonywaniu znaków odpowiadających poszczególnym słowom języka polskiego. Nie jest to jednak naturalny system komunikacji dla społeczności Głuchych, ponieważ nie wyrósł z jej doświadczeń ani potrzeb językowych. Dla wielu osób posługujących się Polskim Językiem Migowym SJM bywa nienaturalny, a czasem nawet trudny do zrozumienia, gdyż wymaga myślenia w strukturach języka polskiego.
Podsumowanie
Jak powstał PJM? Nie jest to uproszczona forma języka polskiego, lecz pełnoprawny, naturalny system komunikacji o własnej gramatyce i strukturze. Zrozumienie, tej kwestii pozwala lepiej dostrzec, jak powstał polski język migowy – nie jako sztucznie wykreowany kod, ale jako język kształtowany przez społeczność Głuchych przez pokolenia, następnie stopniowo opisywany, standaryzowany i wreszcie prawnie uznany. Równocześnie odróżnienie PJM od SJM ma kluczowe znaczenie w pracy edukacyjnej i translatorskiej, ponieważ tylko PJM jest językiem naturalnym dla osób Głuchych. Dlatego profesjonalny tłumacz języka migowego online powinien biegle posługiwać się właśnie PJM, zapewniając komunikację zgodną z rzeczywistymi potrzebami użytkowników tego języka.
